27.6 C
Panjim
Wednesday, May 19, 2021

॥ बायोस्कोप ॥ थँक्यू!

  • प्रा. रमेश सप्रे

नाहीतरी भावभावना व्यक्त करायला शब्द थिटेच पडतात नाही का?
‘माणसानं माणसाशी माणसासारखं वागणं म्हणजे माणुसकी’ असेल तर ती अशाच दैनंदिन जीवनातील साध्यासुध्या प्रसंगातून आपल्या वागण्यात उतरली पाहिजे. संकल्प करु या.

आपल्या गोव्यात अगदी छोट्या खेड्यापासून ते मोठ्या शहरापर्यंत, अगदी पॉश निवासी वसाहतींपर्यंत दिवसाच्या आरंभी एक दृश्य दिसतंच दिसतं- पेक् पेक् करत येणारा पाववाला (पोदेर) आणि त्याच्याकडून पाव खरेदी करणारी मंडळी. एका दृष्टीनं हा पाववाला म्हणजे व्ही. आय. पी. जरी प्रत्यक्षात अशिक्षित, गरीब असला तरी. कारण पूर्वी शाळा ‘ऑफ् लाइन’ म्हणजे शहाण्यासारख्या, शिक्षक- मुले एकत्र येऊन शिक्षणासाठी चालवल्या जायच्या, त्यावेळी हा पाववाला आला नाही तर मुलांच्या टिफिनमध्ये काय द्यायचं हा प्रश्‍न असायचा. बर्‍याचवेळा टिफिनऐवजी पैसे दिले जात नि मुलं नको ते घेऊन खात. असो.

  • आत्ता हा पाववाला आठवायचं कारण म्हणजे त्या दिवशी पाहिलेला तो प्रसंग. पाव घेऊन घाईत वळताना अस्पष्ट आवाजात म्हटलं गेलेलं ‘थँक्यू’ नि सायकलला पेडल मारून पेक् पेक् करत निघताना पाववाल्यानं म्हटलेलं – ‘मेन्सन नॉट’(मेन्शन नॉट). बारीक विचार केला तर यातली यांत्रिक औपचारिकता सोडली तर कोणत्या संस्काराचं दर्शन या व्यवहारात घडले?- कृतज्ञता व्यक्त करण्याच्या संस्काराचं दर्शन? ज्याला आता वापरून बुळबुळीत झालेला शब्दप्रयोग आहे – ऍटिट्यूड ऑफ ग्रॅटिट्यूड. ही ऋण व्यक्त करण्याची, कृतज्ञतेची वृत्ती आता अशा शाब्दिक व्यवहारापुरतीच उरलीय.
  • आता हे चित्र पहा. एक प्रौढ वयातली भाजी विकणारी बाई. आपल्याला या घरोघरी जाऊन भाजी विकणार्‍यांच्या डोक्यावरच्या टोपलीच्या वजनाची कल्पना आहे का? लक्ष्मी नावाची भाजीवाली. तिच्या डोक्यावरची गच्च भरलेली भलीमोठी टोपली खाली उतरवताना नि पुन्हा डोक्यावर ठेवण्यासाठी उचलताना घामाघूम व्हायला होत असे. या कर्तव्य म्हणून केलेल्या मदतीच्या बदल्यात लक्ष्मी काय द्यायची? एक प्रार्थना – ‘देव बोरें करुं!’ ते म्हणताना तिच्या आवाजातला तो कृतज्ञ भाव विलक्षण असायचा. मुख्य म्हणजे आपल्या डोळ्यातून मनात उतरत ती हे शब्द म्हणायची. कोरड्या, भावनाहीन, केवळ वाक्याच्या शेवटी येणार्‍या एखाद्या विरामचिन्हासारख्या (पंक्च्युएशन मार्क) ‘थँक्यू’चा वास वा स्पर्श त्या शब्दांना नसायचा.
  • एक कलिंगडं विकणारी खूप म्हातारी झालेली बाई. गाडी थांबवून एखादं कलिंगड घेण्यासाठी खाली उतरलेल्या त्या फॅशनेबल तरुणाला ए.सी. गाडीतून उतरल्यामुळे एरवीच रणरणतं असलेलं प्रखर उन्ह सहन होत नव्हतं. तसं त्याच्या गॉगलमधून सारं भवताल ‘कूल’ दिसत होतं. एका कलिंगडाला त्यावेळी पन्नास रुपये पडत होते. पैशाचं पाकीट काढताना त्या तरुणाच्या मनातील माणूस जागा झाला (बीइंग ह्यूमन) त्यानं सहज विचारलं, ‘केव्हापासून बसलीयस या जीवघेण्या उन्हात?’ यावर थरथरत्या आवाजात ती म्हणाली, ‘सकाळपासून, बाबा. ही सगळी कलिंगडं विकल्याशिवाय मला माझी सून नि मुलगा जेवायला वाढणार नाहीत.’ चार तर कलिंगडं होती. केव्हा खपणार होती कुणास ठाऊक? कारण आत्ता कुठे पहिलं कलिंगड विकलं गेलं होतं. त्या तरुणाला काय वाटलं कुणास ठाऊक … त्यानं सारी कलिंगडं खरेदी केली नि तिला प्रेमानं म्हणाला, ‘आता घरी जाऊन शांतपणे जेव.’ त्याला विचारल्यावर तो युवक उद्गारला, ‘किती दुष्ट असतात नाही काही माणसं? आणि काही माणसं किती असहाय, लाचार असतात! त्या आजींनी आशीर्वाद देण्यासाठी उचललेले कंप सुटलेले ते हात, ‘देव तुझं कल्याण करो’ ही हृदयाच्या अगदी तळापासून केलेली प्रार्थना आणि तिच्या पाणावलेल्या डोळ्यात तरळणारी कृतज्ञता! याच्या बदल्यात मी दिलेले २०० रुपये म्हणजे काहीच नाहीत.’

गाडीच्या डिकीत कलिंगडं ठेवायला मदत करताना सहज विचारलं, ‘या चार कलिंगडांचं करणार काय? तुला तर एकच हवं होतं ना?’ यावर हसत तो तरुण म्हणाला, ‘देणार काही भल्या माणसांना. तुमच्यासारख्या!’ असं म्हणत त्यानं एक कलिंगड हातांमध्ये कोंबलंच. नको असताना ते घेतलं कारण घरी निघण्याच्या तयारीत असलेल्या त्या वृद्धेन्‌ं मानेनंच ते घेण्याचा आग्रह. तिच्या रेषांचं जाळं झालेल्या गालांवरून ओघळणार्‍या अश्रूंचा मान राखणं भाग होतं.

या प्रसंगात ‘थँक्यू’सारखा केवळ बुडबुड्यासारख्या शाब्दिक उपचार झाला नव्हता. कारण कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी शब्दांची गरज नसते. तर गरज असते मूक भावनांची.
** आता हा व्यवहार पहा. मित्राला घ्यायच्या होत्या काकड्या. एक काकडी एक रुपया’ असे काकडीवाले आजोबा उद्गारले. ‘इतकी महाग? आठ आण्याला नाही का देणार?’ यावर आजोबांचे उद्गार काळजात घुसणारे नि दृष्टीत जळजळीत अंजन घालणारे होते. ‘एक सांगा, आमच्यासारख्या गरीबाकडेच तुम्ही घासाघीस करणार? मोठ्या दुकानातून तेल, साखर, पीठ घेताना करता अशी घासाघीस? आणि साहेब, तुम्हाला त्या वस्तूंचे जे दर असतात तेच आम्हालाही असतात.’ या वाक्यातल्या विदारक सत्याची जाणीव होऊन मिल गलबलला… एकदम म्हणाला, ‘तुझ्या या सार्‍या काकड्यांची किंमत किती? एक रुपयाला एक याच दरानं!’ आजोबा बघतच राहिले. हिशेब करून सार्‍या काकड्यांचे पैसे सांगितले. देण्यासाठी पाकीट काढत असताना मित्राचे पाय घट्ट धरून स्फुंदत रडवेल्या स्वरात आजोबा म्हणाले, ‘अशी माणुसकी आता दुर्मिळ झालीय. खूप उपकार झाले तुमचे. बायको हॉस्पिटलात आहे. तिच्या औषधांसाठी हे पैसे उपयोगी पडतील. तुमचं सगळं चांगलं होईल साहेब’- हे सारं उत्स्फूर्त होतं. त्याला ‘थँक्यू’ शब्दाचा व्यावहारिक वास नव्हता. पण एक चांगल्या संस्कारांचा अनुभव मात्र सर्वांना आला. नाहीतरी भावभावना व्यक्त करायला शब्द थिटेच पडतात नाही का?
‘माणसानं माणसाशी माणसासारखं वागणं म्हणजे माणुसकी’ असेल तर ती अशाच दैनंदिन जीवनातील साध्यासुध्या प्रसंगातून आपल्या वागण्यात उतरली पाहिजे. संकल्प करु या.

STAY CONNECTED

848FansLike
8,000SubscribersSubscribe

TOP STORIES TODAY

इकडेही लक्ष द्या

कोरोनाचा वणवा राज्यात चहुदिशांनी भडकल्यावर आणि सर्वतोपरी सज्जतेचे दावे उच्च न्यायालयात उघडे पडल्यावर आता राज्य सरकार उपाययोजनांच्या विहिरी खोदायला निघाले आहे. गोवा...

कोरोना बळींची संख्या २ हजारांजवळ

>> राज्यात शुक्रवारी ६१ मृत्यू, २४५५ बाधित, एकूण बळी १९९८ राज्यात गेल्या चोवीस तासांत पुन्हा एकदा उच्चांकी ६१ रुग्णांचा...

प्राणवायूसंदर्भातील उपाययोजनांचा अहवाल उच्च न्यायालयात सादर

राज्य सरकारचे आरोग्य सचिव रवी धवन यांनी मुंबई उच्च न्यायालयाच्या गोवा खंडपीठाला गोमेकॉमधील प्राणवायू पुरवठा व इतर समस्या सोडविण्यासाठी हाती घेतलेल्या उपाययोजनांचा...

गोमेकॉत प्राणवायू टाकी बसवण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू ः मुख्यमंत्री

बांबोळी येथील गोमेकॉतील वैद्यकीय प्राणवायू पुरवठ्यात सुधारणा करण्यासाठी नवीन २० हजार लीटर क्षमतेची प्राणवायू टाकी बसविण्याचे काम जोरात सुरू आहे, अशी माहिती...

कोरोनाविरोधातील युद्ध जिंकणारच ः मोदी

>>किसान सन्मान निधीअंतर्गत शेतकर्‍यांना आठवा हप्ता भारताचे अद्यापही कोरोनाशी सुरू असलेले युद्ध आपण लढणार आणि जिंकणार असल्याचा विश्‍वास पंतप्रधान...

ALSO IN THIS SECTION

विरुद्ध अन्न आणि त्याचे दुष्परिणाम

डॉ. स्वाती अणवेकरम्हापसा आयुर्वेद सांगते की दूध आणि दुधाचे पदार्थ हे मासे, अंडी, डाळी, कडधान्ये, भाज्या, फळे ह्यांसोबत...

सॉरी…!

॥ बायोस्कोप ॥ प्रा. रमेश सप्रे संकल्प करायचा सकाळी उठल्यावर - आज कमीत कमी वेळा...

हृदयरोगी व रक्तदाबाच्या रुग्णांनी विशेष काळजी घ्यावी

डॉ. मनाली म. पवारसांतइनेज- पणजी उच्चरक्तदाबामध्ये रक्तातील आम्लता वाढते. त्यामुळे क्षारीय पदार्थ खावेत. मेथी, गाजर, केळे. सफरचंद, पेरू,...

‘स्वस्तिक’ ः मांगल्याचे प्रतीक

योगसाधना - ५०४अंतरंग योग - ८९ डॉ. सीताकांत घाणेकर आपल्यातील प्रत्येकाला भगवंताचे अस्तित्व अभिप्रेत आहे...

प्राणशक्ती वाढवण्याची गरज

डॉ. मनाली म. पवारसांतइनेज- पणजी तुळशीच्या पानांचा ५-१० ग्रॅम रस, गायीच्या तुपातून चाटल्यास २-३ दिवसात न्युमोनियासारख्या आजारात आराम...