25 C
Panjim
Saturday, September 26, 2020

त्वचारोग आणि आयुर्वेद भाग – ७

  •  डॉ. स्वाती हे. अणवेकर
    (म्हापसा)

सोरियासिस ह्या व्याधीला जेव्हा जीर्ण स्वरूप प्राप्त होते तेव्हा त्याचे रुपांतर सोरियाटिक आर्थ्रायटीसमध्ये होते. ह्यात व्याधी रुग्णाच्या हाडे व सांधे ह्यामध्ये प्रसार पावतो व त्यांनादेखील कमकुवत बनवतो.

व्याधी उत्पन्न होण्याची पुढची अवस्था म्हणजे ‘स्थानसंश्रय’. ह्या अवस्थेमध्ये शरीरात पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे दोष हे वेगवेगळ्या कमकुवत भागांमध्ये जाऊन वेगवेगळे व्याधी उत्पन्न करतात. ही अवस्था शरीरामध्ये येईपर्यंत व्याधी हा प्रत्यक्ष स्वरुपात शरीरामध्ये निर्माण झालेला असतो. ह्या स्थितीमध्येसुद्धा जर रुग्णाने योग्य काळजी घेतली नाही तर मात्र तो आजार पुढे जाऊन गंभीर स्वरूप धारण करू शकतो.

आता ह्या चौथ्या अवस्थेचा त्वचेच्या दृष्टीने विचार करायचा झाला तर ह्या अवस्थेमध्ये त्या व्यक्तीला त्वचेचे काही क्षुद्ररोग, कुष्ठ असे वेगवेगळे त्वचाविकार होऊ शकतात. ह्या अवस्थेत त्यांनी जरी प्रत्यक्ष व्याधीस्वरूप धारण केलेले असले तरीदेखील तो व्याधी शरीरात अजून खोलवर रुजलेला नसतो. तसेच त्याची दिसणारी लक्षणे ही शरीराच्या एकाच भागापुरती मर्यादित असतात.

उदा.- जर एखाद्या व्यक्तीला गजकरणाचा चट्टा शरीराच्या एकाच भागावर दिसला तर आपल्या असे लक्षात येईल की काही दिवस तो चट्टा शरीराच्या तेवढ्याच भागावर नियंत्रित असतो व तेवढ्याच भागापुरती त्या व्याधीची लक्षणे निर्माण करतो. अर्थात तो व्याधी अन्य भागात पसरत नाही. ह्या अवस्थेत रुग्णाच्या शरीरात आजाराची व्यक्त लक्षणे हळूहळू दिसू लागतात ज्याचा रुग्णाला त्रासही होतो.. जो तो सहन करू शकेल एवढाच असतो.

ह्याच्यापुढील अवस्था म्हणजे व्याधीची लक्षणे शरीरामध्ये पूर्णरूपाने व्यक्त होऊ लागतात. म्हणूनच ह्या पाचव्या अवस्थेला ‘व्यक्ती अवस्था’ असे म्हटले जाते. ह्या अवस्थेमधील लक्षणे ही स्थानसंश्रय ह्या अवस्थेपेक्षा बरीच गंभीर असतात. तसेच ही अवस्था अशासाठी देखील गम्भीर आहे कारण ह्या अवस्थेमध्ये व्याधी शरीराच्या एका भागातून दुसर्‍या भागाकडे पसरतो. त्यामुळे साहजिकच व्याधीची व त्याच्या लक्षणांची तीव्रता वाढलेली असते.

आता वरील गजकर्णाचे उदाहरण जर आपण ह्या अवस्थेत पहिले तर ह्या अवस्थेमध्ये गजकर्णाची लक्षणे गंभीर झालेली असतात. जसे ते एका भागातून दुसर्‍या भागात पसरते व भरपूर खाज येते, कधी कधी तिथली त्वचा अगदी कोरडी होते, कधी त्यातून स्त्राव होतो. ही सर्व लक्षणे बरीच तीव्र असतात ज्याचा त्या रुग्णाला बराच त्रास होत असतो. ह्या अवस्थेत जर त्याने नीट उपचार घेतले नाहीत तर मात्र तो आजार जीर्ण स्वरूप धारण करू शकतो.

रोगाची सहावी अवस्था म्हणजे ‘भेद’ होय. पाचव्या अवस्थेमध्ये योग्य औषध उपचार व पथ्य पालन झाले नाही तर रोगाची सहावी अवस्था दिसू लागते. आणि ह्या अवस्थेला गेलेला व्याधी खूप जीर्ण व गंभीर स्वरूपाचा असतो. बरेचदा व्याधी हा एका अवयवाचा असतो पण त्याची लक्षणे शरीराच्या दुसर्‍या भागात सापडतात. जसे कर्करोग जेव्हा जीर्ण होऊन गंभीर अवस्थेमध्ये असतो तेव्हा कर्करोग जरी फुफ्फुसाचा असला तरी कधी कधी आपल्याला लक्षणे रुग्णाच्या यकृतामध्ये सापडतात आणि सर्व तपासण्या केल्या असता असे निदान होते की तो फुफ्फुसाचा कर्करोग आहे जो यकृतामध्ये पसरला आहे.

आता त्वचा-विकाराच्या बाबतीत जर विचार करायचा झाला तर सोरियासिस ह्या व्याधीला जेव्हा जीर्ण स्वरूप प्राप्त होते तेव्हा त्याचे रुपांतर सोरियाटिक आर्थ्रायटीसमध्ये होते. ह्यात व्याधी रुग्णाच्या हाडे व सांधे ह्यामध्ये प्रसार पावतो व त्यांनादेखील कमकुवत बनवतो. आणि वैद्याने रुग्णाचा नीट इतिहास न घेता त्यावर संधिवात असे निदान करून जर उपचार केले तर त्याला यश येणार नाही. कारण त्याचे मूळ हे त्याला झालेल्या सोरियासिस ह्या आजारामुळे आहे त्यामुळे ह्याचा विचार करून जेव्हा उपचार केले जातात तेव्हाच त्या रुग्णाला उपशय मिळतो आणि त्याचा आजार बरा होतो.

ह्या सहाव्या भेद ह्या अवस्थेतदेखील जर रुग्णावर नीट उपचार झाले नाहीत अथवा त्या रुग्णाने नीट पथ्य पालन केले नाही तर मात्र मग तो आजार अशा स्थितीमध्ये जाऊन पोहोचतो की पुढे तो उपचार करून बरा होण्यापलीकडे त्याची अवस्था जाते.
थोडक्यात काय तर आयुर्वेदाने रोग उत्पन्न होण्याच्या ज्या ६ अवस्था सांगितल्या आहेत त्यात प्रत्येक अवस्थेमध्ये अगदी पहिल्या तीन अवस्थांमध्ये जेव्हा रोग होण्याआधीची उत्तरोत्तर गंभीर लक्षणे त्या व्यक्तीच्या शरीरामध्ये दिसू लागतात तेव्हापासून ते चौथ्या ते सहाव्या अवस्थेपर्यंत ज्यात खरोखरच रोगाची व्यक्त लक्षणे रुग्णाच्या शरीरात निर्माण होतात, तोपर्यंत त्यावर योग्य उपचार व पथ्यपालन झाले तर कोणताही आजार सहज बरा होऊ शकतो.
आता पुढील लेखमालेमध्ये आपण त्वचारोगांची आयुर्वेद व अर्वाचीन शास्त्राच्या दृष्टीकोनातून माहिती जाणून घेऊयात.
(क्रमशः)

STAY CONNECTED

844FansLike
8,000SubscribersSubscribe

TOP STORIES TODAY

दीपिका व सारा मुंबईला रवाना

>> एनसीबीद्वारे मुंबईत आज व उद्या होणार चौकशी अमली पदार्थविरोधी पथकाने समन्स बजावल्यानंतर अभिनेत्री सारा अली खान व दीपिका...

आत्मनिर्भर?

येत्या गांधी जयंतीपासून गोव्यामध्ये ‘आत्मनिर्भर गोवा’ मोहीम राबवण्याची घोषणा सरकारने नुकतीच केली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘आत्मनिर्भरते’च्या हाकेनुसार राज्य सरकार फार मोठे...

नवे ६७३ पॉझिटिव्ह, ७ मृत्यू

>> एकूण रुग्णसंख्या ३० हजारांपार राज्याने कोरोना पॉझिटिव्ह एकूण रूग्णाचा ३० हजाराचा टप्पा काल पार केला आहे. राज्यात नवे...

कृषी विधेयकांविरोधात कॉंग्रेसचा सोमवारी राजभवनावर मोर्चा

>> राज्यपालांकडे निवेदन देणार गोवा प्रदेश कॉंग्रेस पक्षाने केंद्र सरकारच्या तीन कृषी दुरुस्ती विधेयकांच्या विरोधात आंदोलन छेडण्याचा निर्णय घेतला...

एस. पी. बालसुब्रमण्यम यांची प्रकृती चिंताजनक

कोरोनाची बाधा झाल्यामुळे इस्पितळात दाखल करण्यात आलेले प्रसिद्ध गायक एस. पी. बालसुब्रमण्यम यांची प्रकृती अत्यंत नाजूक असल्याची माहिती रुग्णालयाने दिली आहे. कोरोना...

ALSO IN THIS SECTION

अल्झायमरला दूर ठेवण्यासाठी….

डॉ. गजानन पाणंदीकर(न्युरॉलॉजिस्ट- हेल्थवे हॉस्पिटल) २१ सप्टेंबर हा जागतिक अल्झायमर दिन म्हणून साजरा केला जातो. अल्झायमर या रोगाचा...

कोरोना विरोधात रसायन द्रव्ये

डॉ. मनाली म. पवार(सांतइनेज, पणजी) २०२० वर्ष फक्त जगायचे, आरोग्य सांभाळायचे. बस्स..! कोणतीच चिंता नको, कसे होईल ही...

भाजणे : लक्षणे, कारणे, उपचार भाग – २

डॉ. सुरज सदाशिव पाटलेकर(श्रीव्यंकटेश आयुर्वेद, मडगांव) कित्येक लोकांचा असा गैरसमज असतो की भाजलेल्या जखमेवर टूथपेस्ट, क्रीम, बटर इत्यादी...

गायीचे दूध आणि त्याचे स्वरूप भाग – ३

वैद्य स्वाती हे. अणवेकरम्हापसा आपल्या देशी गाईंचे संगोपन अगदी कमी खर्चात होते. म्हणून त्यांना बेवारशासारख्या रस्त्यावर न सोडता...

चला, कोरोनाबरोबर जगूया

डॉ. मनाली म. पवारसांतइनेज, पणजी संपूर्ण दिवस आबालवृद्धांपर्यंत सर्वांनीच चांगले गरम उकळलेलेच पाणी प्यावे.चांगल्या आहाराबरोबर थोडासा व्यायाम, प्राणायाम,...